روغن حیوانی گوسفندی یا گاوی؟ مقایسه علمی

روغن حیوانی گوسفندی بهتر است یا گاوی؟

مقایسه‌ی علمی دو نوع روغن حیوانی (Ghee) حاصل از کره‌ی شیر گوسفند و گاو — از پروفایل اسیدهای چرب و ویتامین‌ها تا طعم، بافت و ملاحظات سلامت

در این تصویر روغن گاوی که رنگ زرد دارد و روغن گوسفندی که رنگ سفید دارد نمایش داده شده است،
در این تصویر روغن گاوی که رنگ زرد دارد و روغن گوسفندی که رنگ سفید دارد نمایش داده شده است،

انتخاب بین روغن حیوانی گوسفندی و روغن حیوانی گاوی پرسشی است که در بسیاری از خانه‌ها مطرح می‌شود. هر دو نوع، روغن کره (Ghee) یا روغن زرد هستند — یعنی محصولی که از حرارت دادن و فرآوری کره‌ی شیر گاو یا گوسفند به دست می‌آید و آب و مواد جامد غیرچربی آن جدا شده است. این نکته را باید از ابتدا روشن کرد که این روغن‌ها با پیه یا دنبه (بافت چربی دام) تفاوت بنیادین دارند. تفاوت گوسفندی و گاوی در منشأ شیر است و همین موضوع، ترکیب اسیدهای چرب، ویتامین‌ها و ویژگی‌های حسی آن‌ها را متفاوت می‌کند.

۱. تعریف: روغن حیوانی همان روغن کره است، نه پیه

بر اساس استاندارد Codex 280:2018، روغن کره محصولی است که کاملاً از شیر، خامه یا کره ساخته می‌شود و طی فرآیندهای حرارتی، تقریباً تمام مواد جامد غیرچربی و آب آن حذف می‌گردد.[1] این تعریف دقیقاً بر کره به‌عنوان ماده‌ی اولیه تأکید دارد، نه بافت چربی دام. بنابراین وقتی از «روغن حیوانی گوسفندی» یا «روغن حیوانی گاوی» صحبت می‌کنیم، منظور دو نوع کره با منشأ شیر متفاوت است.

[1]📄 Frontiers in Food Science and Technology (2022)
مشاهده منبع
بخش مرتبط: The Codex standard 280: 2018 defined butter oil or ghee as a product entirely manufactured from milk, cream, or butter through different processes, which nearly caused a total removal of the nonfat solids and water.

۲. پروفایل اسیدهای چرب: کوتاه‌زنجیر در روغن حیوانی گوسفندی، بلندزنجیر در گاوی

مستندترین تفاوت علمی بین این دو روغن، توزیع اسیدهای چرب است. مطالعه‌ی مقایسه‌ای روغن کره‌ی گوسفند (نژاد سنجابی) و گاو (هولشتاین) در دو فصل تابستان و پاییز نشان می‌دهد که اسید کاپریک (C10:0) در روغن گوسفندی به‌مراتب بالاتر است: ۶.۸۹٪ در برابر ۲.۰۲٪ در تابستان و ۷.۷۵٪ در برابر ۲.۱۶٪ در پاییز.[1] اسید لوریک (C12:0) نیز در گوسفندی بالاتر است (۳.۸۵٪ در برابر ۲.۶۲٪ در تابستان). در نقطه‌ی مقابل، اسید پالمیتیک (C16:0) در گاوی بالاتر است (۳۷.۵۸٪ در برابر ۳۲.۴۳٪ در تابستان) و اسید بوتیریک (C4:0) — شاخص چربی شیر — نیز در گاوی کمی بالاتر است.

مطالعه‌ی قدیمی‌تر Elsevier (1993) نیز این جهت‌گیری را تأیید می‌کند: عدد یدی در روغن گوسفندی پایین‌تر (یعنی اشباعیت بیشتر) و عدد صابونی بالاتر است.[2] درجه‌ی اشباع کل در محدوده‌ی ۵۳.۹ تا ۶۶.۸ درصد گزارش شده و اسید پالمیتیک و اسید اولئیک به‌ترتیب فراوان‌ترین اسیدهای چرب اشباع و غیراشباع بوده‌اند. مطالعه‌ی دانشگاه الفرات (۲۰۱۳) نیز برتری روغن گوسفندی در اسید میریستیک (C14:0) و برتری روغن گاوی در اسید اولئیک (C18:1) را نشان داده است.[5]

[1]📄 Frontiers in Food Science and Technology (2022) — جدول اسیدهای چرب
مشاهده منبع
بخش مرتبط: Fatty acid composition of cow and sheep butter oils in summer and autumn — ردیف‌های C4:0، C10:0، C12:0 و C16:0.
[2]📄 Elsevier, Food